اگزمای تماسی یکی از شایعترین بیماریهای التهابی پوست است که در اثر تماس مستقیم پوست با مواد محرک یا حساسیتزا (آلرژنها) ایجاد میشود. این بیماری ممکن است به صورت حاد یا مزمن ظاهر شود و با قرمزی، خارش، تورم، تاول یا پوستهریزی همراه باشد. اگرچه این نوع اگزما تهدیدکننده نیست، اما میتواند کیفیت زندگی و عملکرد روزانه فرد را بهویژه در مشاغل خاص تحت تأثیر قرار دهد.
اگزمای تماسی چیست؟
در این بیماری، پوست به دلیل تماس با یک ماده خاص، دچار التهاب میشود. دو نوع اصلی اگزمای تماسی وجود دارد:
- اگزمای تماسی تحریکی (Irritant Contact Dermatitis): شایعترین نوع که در اثر تماس مکرر با مواد شیمیایی، صابونها یا حلالها ایجاد میشود.
- اگزمای تماسی آلرژیک (Allergic Contact Dermatitis): واکنش حساسیتی تأخیری که پس از تماس با مواد آلرژن مانند نیکل، رنگ مو، لاستیک یا برخی گیاهان بروز میکند.
علائم اگزمای تماسی
- قرمزی، التهاب و خارش در ناحیه تماس
- خشکی، پوستهریزی یا ترکهای دردناک
- تاولهای ریز یا بزرگ، گاهی همراه با ترشح
- احساس سوزش یا درد در پوست درگیر
- در موارد مزمن: ضخیم شدن پوست و تغییر رنگ موضعی
چه عواملی باعث بروز یا تشدید این بیماری میشوند؟
- تماس مکرر با آب، شویندهها یا مواد ضدعفونیکننده
- فلزاتی مانند نیکل (در زیورآلات یا دکمه لباس)
- مصرف برخی داروهای موضعی یا آرایشی
- گیاهانی مثل پیچک سمی یا گل همیشهبهار
- دستکشهای لاتکس یا رنگ مو در آرایشگران
تشخیص اگزمای تماسی چگونه انجام میشود؟
تشخیص اغلب بر پایه شرح حال بیمار و معاینه بالینی انجام میشود. در موارد آلرژیک یا مقاوم، تست پچ (Patch Test) برای شناسایی ماده حساسیتزا استفاده میشود.
درمان اگزمای تماسی: حذف عامل محرک و کاهش التهاب
مهمترین گام در درمان، شناسایی و حذف عامل تحریککننده یا آلرژن است. سپس از درمانهای دارویی برای کنترل علائم استفاده میشود.
درمانهای دارویی شامل:
- کرمها یا پمادهای کورتیکواستروئیدی برای کاهش التهاب
- آنتیهیستامینهای خوراکی در صورت خارش شدید
- کرمهای مرطوبکننده و بازسازنده سد پوستی
- در موارد شدید یا گسترده، داروهای خوراکی یا تزریقی با نظر پزشک
مراقبتهای پیشگیرانه و روزمره
- پرهیز از تماس مستقیم با ماده مشکوک یا آلرژن
- استفاده از دستکش نخی یا ضدحساسیت هنگام تماس با مواد شیمیایی
- مرطوب نگهداشتن پوست با کرمهای فاقد عطر و رنگ
- شستشو با آب ولرم و صابونهای غیرصابونی یا ملایم
- پوشیدن لباسهای نخی و گشاد برای کاهش تحریک پوست
جمعبندی
اگزمای تماسی از بیماریهای شایع پوستی است که با حذف عامل تحریککننده و رعایت مراقبتهای ساده قابل کنترل است. در صورت تداوم یا تشدید علائم، مراجعه به متخصص پوست برای تشخیص دقیق و درمان مناسب ضروری است.
منابع علمی معتبر
- American Academy of Dermatology – Contact Dermatitis: https://www.aad.org/public/diseases/a-z/contact-dermatitis
- UpToDate – Contact dermatitis: Pathogenesis, clinical features, and management
- Journal of the American Academy of Dermatology – Contact dermatitis guidelines and diagnosis
