کراتوز اکتینیک (Actinic Keratosis یا Solar Keratosis) ضایعات زبر، پوسته‌دار و گاهی قرمزرنگی هستند که در اثر آسیب مزمن نور خورشید به پوست ایجاد می‌شوند. این ضایعات بیشتر در نواحی در معرض نور مانند صورت، گوش‌ها، پشت دست‌ها و پوست سر در افراد با پوست روشن دیده می‌شوند. کراتوز اکتینیک یک ضایعه پیش‌سرطانی محسوب می‌شود و می‌تواند به سرطان پوست از نوع سلول سنگفرشی (SCC) تبدیل شود.

علائم کراتوز اکتینیک

• لکه‌های خشک، زبر یا پوسته‌دار روی پوست.
• رنگ ضایعه می‌تواند صورتی، قرمز یا همرنگ پوست باشد.
• احساس خارش، سوزش یا حساسیت در ناحیه درگیر.
• در مواردی، ضایعه ممکن است زخمی یا خون‌ریزی کند.
• اغلب افراد چندین ضایعه در نواحی مختلف دارند.

چه کسانی در معرض خطر هستند؟

• افراد با پوست روشن، چشم‌های روشن و موهای بور یا قرمز.
• افرادی که در مناطق آفتابی زندگی می‌کنند یا شغل‌های فضای باز دارند.
• افرادی که سابقه آفتاب‌سوختگی شدید یا استفاده از سولاریوم دارند.
• افراد مسن (به‌ویژه بالای ۴۰ سال).
• افرادی با ضعف سیستم ایمنی (پیوند عضو یا مصرف داروهای سرکوبگر ایمنی).

تشخیص کراتوز اکتینیک

تشخیص معمولاً از طریق معاینه بالینی توسط پزشک متخصص پوست انجام می‌شود. در صورت شک به بدخیمی، ممکن است بیوپسی پوست جهت بررسی بافت‌شناسی انجام شود.

درمان کراتوز اکتینیک

هدف درمان، حذف ضایعات و کاهش خطر تبدیل آن‌ها به سرطان پوست است:

• کرایوتراپی (انجماد ضایعه با نیتروژن مایع).
• داروهای موضعی مانند ایمی‌کیمود، فلورواوراسیل یا دیکلوفناک.
• لیزردرمانی یا فتودینامیک‌تراپی (PDT).
• برداشت جراحی در موارد مقاوم یا مشکوک به سرطان.
• استفاده ترکیبی از درمان‌ها در موارد گسترده.

پیشگیری از کراتوز اکتینیک

• استفاده روزانه از کرم ضدآفتاب با SPF حداقل ۳۰.
• پوشیدن لباس‌های پوشاننده و کلاه لبه‌دار در فضای باز.
• پرهیز از قرار گرفتن در معرض آفتاب بین ساعات ۱۰ تا ۴ بعدازظهر.
• خودآزمایی منظم پوست و مراجعه دوره‌ای به متخصص پوست.

جمع‌بندی

کراتوز اکتینیک یک زنگ خطر برای آسیب‌های نوری به پوست است که در صورت عدم درمان می‌تواند به سرطان تبدیل شود. مراقبت از پوست، محافظت در برابر آفتاب و مراجعه منظم به پزشک راهکارهای مؤثر در پیشگیری و کنترل این بیماری هستند.

منابع علمی معتبر

• American Academy of Dermatology – Actinic Keratosis.
• UpToDate – Actinic Keratosis: Clinical features and management.
• Skin Cancer Foundation – What is Actinic Keratosis?